Smishing nima
Smishing nomi “phishing” va “SMS texting” so‘zlarining birikmasidan hosil bo‘lgan. Oddiy qilib aytganda, bu matnli xabarlar orqali amalga oshiriladigan fishing. Oddiy, lekin juda samarali. Nima uchun? So‘nggi statistik ma’lumotlarga ko‘ra, fishingga kelganda biz ehtiyotkorroq bo‘lib bormoqdamiz. Kiberjinoyatchilar o‘z spamlarini juda ishonchli ko‘rsatish uchun vaqt va kuch sarflayotgan bo‘lsalar-da, biz xavfdan xabardormiz va kirish qutimizdagi xatlarni ochishda tobora ehtiyotkor bo‘lmoqdamiz. Biroq matnli xabarlar bilan vaziyat butunlay boshqacha. Buning sababi, smartfonlarimiz bilan bizning munosabatimiz g‘ayrioddiy darajada yaqin. Biz ulardan shu qadar ko‘p foydalanamizki, ular deyarli o‘zimizning bir qismimizga aylanib qolgan. Biz matnli xabarlarni yo‘l-yo‘lakay o‘qiymiz va o‘rtacha hisobda ularning 98 foiziga javob beramiz! Bu elektron xatlarga nisbatan katta farq (ularni, ma’lumki, ko‘rmasdan ham o‘chirib tashlaymiz, lol)!Matnli xabarlar elektron xatlarga qaraganda ishonchliroqmi?
Firibgarlar bu ishonchdan foydalanishga usta — mobil qurilmalardagi barcha fishing hujumlarining taxminan 87 foizi xabar almashish, o‘yin va ijtimoiy media ilovalaridan foydalanadi. Kiberjinoyatchilar shaxsiy ma’lumotlarimizni o‘g‘irlash yoki ularga kirish imkoniyatini olish uchun smartfonlarimizni zararlash maqsadida bizni matnli xabarlar orqali aldashga harakat qiladi. Muvaffaqiyatga erishgach, ular pulimizni, ma’lumotlarimizni yoki shaxsiy identifikatsiyamizni osongina o‘g‘irlashlari mumkin. Agar smartfoningizdan ish bilan bog‘liq masalalarda ham foydalansangiz, smisherlar sizning korporativ hisoblaringiz yoki ma’lumotlaringizga ham kirish imkoniyatini olishi mumkin. Bu esa yanada ko‘proq muammolar degani.Smishing turlari
Quyida smishingning bir nechta turli misollari keltirilgan:- Ishonchli ko‘rinishi uchun sizning shaxsiy ma’lumotlaringiz (tug‘ilgan sana, ijtimoiy sug‘urta raqami, hisob raqami) ko‘rsatilgan so‘ralmagan javob;
- Sizni shaxsiy ma’lumotlaringizni kiritishni talab qiladigan veb-saytga olib boradigan havola. Ko‘pincha bunday xabarlarda, agar buni qilmasangiz, muayyan xizmat uchun to‘lov yechib olinishi aytiladi;
- Ilovani yuklab olish uchun havola (bu odatda zararli dastur bo‘ladi);
- Xayriya tashkilotiga yoki yordamingizga muhtoj bo‘lgan xorijdagi tashkilotga pul o‘tkazish haqidagi xabar, imkon qadar tezroq [ko‘zni yumib ochish].
Smishingdan o‘zingizni qanday himoya qilish mumkin
Smishing qurboniga aylanmaslik uchun qo‘llash mumkin bo‘lgan bir nechta oddiy qoidalar mavjud:- Tanimaydigan odamlardan kelgan matnli xabarlarga hech qachon javob bermang.
- Oddiy telefon raqamiga o‘xshamaydigan raqamdan, masalan, 5000 raqamidan kelgan matnli xabarlarga hech qachon javob bermang. Bu uning matnli xabar emas, balki telefoningizga yuborilgan elektron xat ekanligining eng yaqqol belgisidir.
- Matnli xabarlarda olingan havolalarni bosmang. Agar ular ishonchli manbadan kelgan bo‘lsa, ularni haqiqatan ham sizga yubormoqchi bo‘lishganini tekshiring.
- Har qanday shoshilinch takliflarga aldanmang, chunki ular doimo buzib kirish urinishidir!
- Hisob raqamingiz yoki bankomat kartangiz kodi kabi shaxsiy ma’lumotlarni matnli xabarlar orqali hech qachon bermang. Agar bankingizdan shunday so‘rov olsangiz, bu haqda darhol xabar bering, buning uchun bankning veb-saytida ko‘rsatilgan telefon raqamidan foydalaning.
- Kredit kartangiz ma’lumotlarini smartfoningizda saqlamang.