Sayohatni bron qilish
Xo‘p, birinchi qadam: parvoz va mehmonxona xonasini bron qilamiz. Juda oson. Google’da tezda qidiruv qilasiz va… voy. “Bagama orollariga arzon parvozlar” bo‘yicha natijalar juda ko‘p. Ba’zi variantlar haqiqatan ham juda arzon ko‘rinadi, lekin ular haddan tashqari yaxshi emasmi?URL manzilga diqqat bilan qarang
Sayohat cheklovlari bekor qilina boshlagani sari sayohat narxlari juda past darajada, firibgarlar esa mavjud bo‘lmagan bronlar evaziga halol topgan pulingizni tortib olish uchun pistirmada kutib turibdi. Ehtiyotkor bo‘lish uchun quyidagilarga amal qiling:- Imlo xatolarini tekshiring. Obro‘li kompaniyalardek ko‘rinish uchun yashiringan soxta saytlardan ehtiyot bo‘ling. Airebnb.com kabi ortiqcha “e” harfi bo‘lgan, osongina e’tibordan chetda qoladigan xatolar siz kirgan veb-sayt soxta ekanining yaxshi belgisidir.
- https tarkibidagi “s” harfini qidiring. Sayohat bilan bog‘liq firibgarliklar doim mavjud bo‘lgan va COVID ularni yo‘q qilmadi. Shu sababli internetda kezayotganda veb-sayt xavfsizligini tekshirish juda muhim. Veb-sayt URL manzilida “http” ni qidiring; “s” harfi secure (xavfsiz) so‘zini bildiradi va ma’lumotlaringiz shifrlanayotganini anglatadi. Biroq saytda shu maxsus “s” harfi borligi uning xavfsizligini kafolatlamaydi! Hozirda firibgar saytlarning taxminan 40 foizida SSL sertifikatlari mavjud, shuning uchun bu endi yagona va hal qiluvchi mezon emas. Bu yerda keltirilgan boshqa ogohlantiruvchi belgilarga ham e’tibor bering!
- Qulf belgisini qidiring. Veb-sayt URL manzilining chap tomonidagi qulf belgisi siz xavfsiz saytga kirganingizni bildiradi. Internetda kezayotgan bo‘lsangiz ham, onlayn xarid qilayotgan bo‘lsangiz ham, bosishdan oldin sayt xavfsizligini tekshiring.
Shubhali pullik reklamalardan ehtiyot bo‘ling
Google’dagi dastlabki natijalar odatda pullik reklamalar ekanini payqaganmisiz? Reklama kengroq auditoriyaga yetib borishning yaxshi usuli, biroq u har doim ham ishonchli manbalardan kelmaydi. Facebook’dagi hashamatli kurortda arzon dam olishni taklif qiluvchi reklama albatta obro‘li kompaniyadan kelmasligi mumkin. Shubhangiz bo‘lsa, shaxsiy ma’lumotlaringizni berishdan yoki xarid qilishdan oldin tadqiqot o‘tkazing va sharhlarni o‘qing.Sayohatga jo‘nashdan oldin
Sayohatingiz bron qilingach, jo‘nashdan oldin kiberxavfsizlik jihatidan hammasi silliq o‘tishi uchun qilishingiz mumkin bo‘lgan bir nechta ishlar bor.Ijtimoiy tarmoqlarda ulashishdan oldin o‘ylab ko‘ring
Ijtimoiy tarmoqlar aloqada qolish va sayohatingizning qiziqarli tafsilotlarini ulashishning ajoyib usuli bo‘lsa-da, virtual check-in’lar va joylashuvni ulashish yomon niyatli kishilarga sizning uyda yo‘qligingizni bildirib qo‘yishi mumkin! Kiberxavfsiz bo‘lish uchun:- Sayohat rejalaringiz haqida nima yozayotganingizga e’tiborli bo‘ling. Bu uyingizni o‘g‘rilar yoki kiberjinoyatchilar xavfiga qo‘yishi hamda ijtimoiy injenerlarga qayerdaligingiz haqida ma’lumot berishi mumkin.
- Joylashuv sozlamalarini o‘chiring. Shunda harakatlaringiz kuzatilmaydi.
- “Check-in” qilmang. Do‘stlaringiz va oila a’zolaringizga ijtimoiy tarmoqda qayerga ketayotganingizni ko‘rsatish yoqimli bo‘lishi mumkin, lekin bu yomon niyatli shaxslarga sayohatda ekaningizni bilishning yana bir yo‘lidir.
- Suratlarni qaytganingizdan keyin joylang. Albatta, sarguzashtlaringizni ulashishni xohlaysiz! Lekin suratlar va xushxabarni qaytganingizdan keyin ulashsangiz, xavfingiz darhol kamayadi.
Yo‘lda
Aeroportda yoki jamoat transportida elektron qurilmalaringiz bilan xavfsizroq sayohat qilishning bir necha yo‘li bor.Wi-Fi bo‘yicha g‘olib bo‘ling
Sayohat chog‘ida ommaviy Wi-Fi tarmog‘iga ulanish xohishi paydo bo‘lishi mumkin. Ehtiyotkorlik bilan harakat qilish bo‘yicha maslahatlar:- Wi-Fi xavflari haqida bilib oling. Bepul, pullik yoki parol bilan himoyalangan bo‘lishidan qat’i nazar, Wi-Fi tarmoqlari kiberjinoyatchilar uchun asosiy nishondir. Xakerlar haqiqiy tarmoqlarga o‘xshash yoki hatto aynan bir xil nomli soxta Wi-Fi tarmoqlarini yaratishi mumkin — ehtiyot bo‘ling!
- Wi-Fi va Bluetooth’da avtomatik ulanishni o‘chiring. Aeroport bo‘ylab yurganingizda telefoningiz ommaviy Wi-Fi’ga avtomatik ulanishga urinishi mumkin. Buni shunchaki Settings bo‘limiga kirib to‘xtatishingiz mumkin! Bluetooth’dan ham ehtiyotkorlik bilan foydalaning, uning ta’sir doirasi taxminan 30 fut. Kiberjinoyatchilar foydalanadigan maxsus antennalar ularning Bluetooth’ingizga erishish masofasini 100 fut yoki undan ko‘proqqa uzaytirishi mumkin. Bluetooth xavfsizligi yillar davomida ancha yaxshilangan bo‘lsa-da, Bluetooth dasturiy ta’minotida hamon zaifliklar mavjud. Masalan, bluesnarfing — bu xaker sizning xabaringizsiz Bluetooth qurilmangizga ulanib, ma’lumotlaringizni o‘g‘irlashi.
- Buning o‘rniga hotspot yoki virtual xususiy tarmoq (VPN) dan foydalaning. Ommaviy Wi-Fi juda ko‘p xavfsizlik muammolariga ega, masalan, qurilmangizni zararli dasturlar yoki eavesdropping, ya’ni ulanganingizda yuborayotgan va qabul qilayotgan ma’lumotlaringizni josuslik qilib kuzatishga duchor qiluvchi soxta tarmoqlar. Buning o‘rniga hotspot yordamida o‘zingizning parol bilan himoyalangan signalingizga ulaning yoki ish bilan bog‘liq vazifalar uchun kompaniyangiz VPN’iga kiring. VPN joylashuvingizni yashiradi va qurilmangizga kiruvchi hamda undan chiquvchi ma’lumotlarni shifrlaydi.
Qurilmangizni ishlatishdan oldin uni qulflang
Xonadan chiqqaningizda kompyuteringizni qulflash oddiy aql bilan ishlaydigan ish bo‘lib tuyulishi mumkin, lekin aeroport yoki kafe kabi jamoat joylarida qurilmalardan foydalanganda bu yanada muhimroq. Gap faqat kompyuter haqida emas — mobil telefoningiz cho‘ntakka sig‘adigan superkompyuter bo‘lib, unda saqlangan parollar, bank ma’lumotlari va barcha hisoblaringizga kirish imkoniyati kabi turli ma’lumotlar mavjud. Bularning hech biri sizdan boshqa birovning qo‘lida bo‘lishi yaxshi emas, shuning uchun qurilmalaringiz har doim qulflangan va himoyalangan bo‘lishini ta’minlash so‘zsiz shart.
Sayohat qilganingizda doimo quyidagilarga amal qiling:
- O‘zingiz yo‘q paytda ekranni qulflang (yoki undan ham yaxshisi, qurilmani hech qachon nazoratsiz qoldirmang!). Jamoat joyida qurilmangizdan vaqtincha uzoqlashishingizga to‘g‘ri kelsa, har doim ekranni qulflang. Esdan chiqarib qo‘ysangiz, bir daqiqa harakatsizlikdan keyin avtomatik qulflash funksiyasini sozlab qo‘ygan ma’qul.
- Parollaringizni mustahkam qiling. Taxmin qilish qiyin bo‘lgan mustahkam parollardan foydalanish shart. Kimdir telefoningizni o‘g‘irlamoqchi bo‘lganda uning kirishini kechiktira olsangiz, muammolaringiz ancha kamayadi. “1234” kabi parollar va telefonda kvadrat chizish unchalik original emas — va ko‘pincha ular birinchi bo‘lib taxmin qilinadi.
- Yuzni tanish yoki touch ID’dan foydalaning. Mustahkam parol yaxshi, lekin avtomatik qulflash funksiyasi ishga tushgan har safar uni kiritish sizga noqulaylik tug‘dirishi mumkin. Face yoki touch ID’ni yoqib, qurilmangizni osongina qulfdan chiqarishingiz va kiberjinoyatchi kira olmasligini bilib xotirjam bo‘lishingiz mumkin.
- Ko‘p faktorli autentifikatsiyani (MFA) sozlang. MFA — bu ikkinchi himoya qatlamini qo‘shish kabi. Kimdir parolingizni juda ko‘p marta taxmin qilishga urinsa yoki shubhali faoliyat orqali (masalan, boshqa shtatdan!) tizimga kirsa, MFA foydalanuvchini boshqa, alohida autentifikatsiya usuli orqali bu siz ekaningizni tasdiqlashga majbur qiladi. Masalan, u sizga matnli xabar yuborishi va kod kiritilmaguncha kirishga ruxsat bermasligi yoki uchta xavfsizlik savoliga javob berishni talab qilishi mumkin.