Ransomware nima?
Ransomware — bu kompyuteringizdagi fayllarni shifrlaydigan, ya’ni bloklaydigan va ularni qayta ochish uchun kiberjinoyatchiga to‘lov talab qiladigan zararli dasturiy ta’minot turi. To‘lov ko‘pincha Bitcoin orqali talab qilinadi, chunki huquqni muhofaza qilish organlari uchun uni kuzatib borish qiyinroq.O‘sib borayotgan tahdid
Yevropa Ittifoqining Kiberxavfsizlik agentligi (ENISA) bizning davrimizni “ransomware‘ning oltin davri” deb ataydi. Bu bugungi kunda dunyo duch kelayotgan eng sezilarli kiberhujum turlaridan biri bo‘lib, susayish alomatlari ko‘rinmayapti. Aksincha, ransomware ta’siri o‘sishda davom etmoqda, shu sababli uning nima ekanini va tarqalishini qanday oldini olishni tushunish muhimdir.O‘zimni qanday himoya qilishim mumkin?
Endi ransomware nima ekanini va nima uchun bunchalik jiddiy muammo ekanini bilganimizdan so‘ng, qurilmalaringizni zararlanishdan qanday himoya qilishni ko‘rib chiqaylik.Fishing
Zararli dasturiy ta’minotning aksariyat turlari odatda fishing orqali tarqaladi, ransomware ham bundan mustasno emas. Fishing — bu kiberjinoyatchi o‘zini boshqa odam sifatida ko‘rsatib, sizni havolani bosishga, biriktirilgan faylni yuklab olishga yoki resurslarni (masalan, pul yoki ma’lumotlarni) topshirishga undaydigan kiberhujum turi. Fishing turli shakllarda bo‘lishi mumkin, ammo zararli dasturiy ta’minot haqida gap ketganda, biz asosan elektron pochta orqali fishing va smishing (matnli xabar orqali amalga oshiriladigan fishing) haqida qayg‘uramiz. Quyida e’tibor berish kerak bo‘lgan fishingning ba’zi xavfli belgilari keltirilgan:- Biriktirilgan fayllar: ular zararli dasturiy ta’minotni o‘z ichiga olishi mumkin. Kutilmagan biriktirilgan fayllarni jo‘natuvchining shaxsini boshqa aloqa vositasi orqali tasdiqlamasdan hech qachon ochmang.
- Havolalar: veb-sahifalar ham qurilmangizni zararli dasturiy ta’minot bilan zararlashi mumkin. Noma’lum jo‘natuvchilardan kelgan havolalarni bosishdan saqlaning.
- Shoshilinchlik: kiberjinoyatchilar sizning o‘ylamasdan harakat qilishingizni istaydi. Agar sizni harakat qilishga shoshiltirishayotgan bo‘lsa, ehtiyot bo‘ling.
- Soxtalashtirish: agar elektron pochta manzili siz ishonadigan manzilga deyarli o‘xshasa, bu soxta manzil bo‘lishi mumkin (hell0@email.com va hello@email.com). Jo‘natuvchining elektron pochta manzillari va telefon raqamlarini sinchiklab tekshiring.
Yangilanishlar
Yangilanishlar qurilmangizni eng so‘nggi aniqlangan xavfsizlik tahdidlaridan himoyalangan holda saqlaydi. Shu sababli qurilmalaringiz va barcha dasturiy ta’minotni yangilangan holda saqlash muhimdir. Keyinga qoldirish tugmasini bosavermang; yangilanishlar mavjud bo‘lishi bilanoq ularni o‘rnating. Bu yangilanish bildirishnomalari to‘g‘ridan-to‘g‘ri xavfsizlik jamoasidan keladi. Agar qurilmangizni muntazam yangilashni unutib qo‘ysangiz, taqvimingizga haftalik eslatma qo‘shishni o‘ylab ko‘ring. Shu hafta chiqqan yangilanishlarni o‘rnatishga ajratilgan 10 daqiqani, masalan, juma kuni tushdan keyin rejalashtiring.Noma’lum olinadigan tashuvchilar
Kiberjinoyatchilar sizning tabiiy qiziquvchanligingizdan foydalanishni yaxshi ko‘radi. Ofis oldidagi avtoturargohdan topib olgan yo‘qolgan flesh-disk oldindan zararli dasturiy ta’minot bilan to‘ldirilgan va u yerga siz uning ichida nima borligi haqida o‘ylab, uni ish qurilmasiga ulashingiz umidida qoldirilgan bo‘lishi mumkin. Avtoturargohlar yagona xavfli joy emas; kiberjinoyatchilar bundan ham hiyla-nayrangliroq. Qo‘shma Shtatlar Federal qidiruv byurosi pochta orqali yetkazilgan USB-disklardan ogohlantiradi. Kiberjinoyatchilar hatto Amazon kabi elektron tijorat platformalari orqali ham sizga zararli qurilmalarni sotishi mumkin. (Maslahat: ishonchli raqobatchilarga qaraganda narxi keskin past mahsulotlardan ehtiyot bo‘ling). Xulosa nima? Agar olinadigan qurilma qayerdan kelganiga ishonchingiz komil bo‘lmasa, u flesh-disk, olinadigan qattiq disk yoki kompyuter sichqonchasi bo‘lsa ham … uni ulamang.
Ommaviy Wi-Fi va USB portlar
So‘nggi yillarda biz jamoat joylaridagi mikroblarga ko‘proq e’tibor bera boshladik, ammo kiber tahdidlar-chi? Umumiy foydalanishdagi joylar kiberjinoyatchilarning eng sevimli joyi hisoblanadi, chunki ular butun bir guruh odamlarning qurilmalarini bir vaqtning o‘zida zararlashni osonlashtiradi. Imkoni bo‘lsa, ommaviy Wi-Fi tarmog‘iga hech qachon ulanmang. Kiberjinoyatchilar tarmoq orqali unga ulangan har qanday odamning qurilmasini zararlashi mumkin. Buning o‘rniga o‘zingizning uyali internetingiz yoki hotspotdan foydalaning. Agar ulanishga majbur bo‘lsangiz, VPN qo‘shimcha himoya qatlamini taklif etishi mumkin. Agar tashqarida yurganingizda mobil qurilmangizni quvvatlash kerak bo‘lishini oldindan bilsangiz, to‘g‘ridan-to‘g‘ri elektr rozetkasiga ulanishingiz uchun o‘zingiz bilan quvvatlash adapterini olib yuring. Quvvatlash stansiyalari kabi ommaviy USB portlar ransomware kabi zararli dasturiy ta’minot bilan oldindan to‘ldirilgan bo‘lishi mumkin.Zaxira nusxalar
Agar qurilmangiz ransomware bilan zararlangan bo‘lsa, eng yaxshi variant — uni tozalab, yo‘qolgan ma’lumotlaringizni zaxira nusxadan qayta yuklash. Bu fayllaringizning yo‘qolishini oldini oladi va kiberjinoyatchiga pul topshirish zaruratini bartaraf etadi. Shaxsiy qurilmalar uchun mutaxassislar bulutli xizmatdan foydalanishni tavsiya qiladi. Fayllaringiz avtomatik ravishda yangilanib turadi, shuning uchun har safar o‘zgartirish kiritilganda ularni qo‘lda qayta yuklashingiz shart emas. Ish qurilmalari uchun zaxira nusxalar qanday boshqarilishini bilish maqsadida xavfsizlik jamoasi bilan bog‘laning. Ransomware to‘lovini to‘lash axloqan to‘g‘rimi? Ransomware to‘lovini to‘lash odatda axloqsiz hisoblanadi, chunki bu kiberjinoyatchilarni bunday hujumlarni davom ettirishga rag‘batlantiradi. Axir, agar bu foydali bo‘lmasa, kiberjinoyatchilar vaqtlarini behuda sarflamasdi. Shuni ta’kidlash joizki, to‘lovni to‘lashga qaror qilsangiz ham, jinoyatchilar o‘z majburiyatlarini bajarishiga kafolat yo‘q. Biroq axloqqa oid har qanday savolda bo‘lgani kabi, javob doim ham aniq emas. To‘lovni to‘lash bilan bog‘liq ba’zi masalalar axloqan noaniqroq sohada joylashgan. Masalan, ransomware kasalxonalarning bemorlarga to‘g‘ri g‘amxo‘rlik qilishiga to‘sqinlik qilganda, bu hayot va o‘lim masalasiga aylanadi.
Ransomware o‘sib borayotgan bo‘lishi mumkin, ammo bizda maxfiy qurol bor — bu siz. Ransomware tarqalishining oldini olishni va hujum yuz berganda nima qilishni barchamiz qanchalik yaxshi tushunsak, bu kiberjinoyatchilar uchun shunchalik kam foydali bo‘ladi. Siz kiberhujumlarga qarshi birinchi mudofaa chizig‘isiz. Tashkilotingiz va butun dunyo ransomware tarqalishini to‘xtatishga yordam berishingizga umid qilmoqda.